Kush ishte gruaja që kapërceu kufijtë e vendosur për femrat viktoriane
Për gati 200 vjet, emri i Florence Nightingale ka qenë sinonim i mëshirës dhe dhembshurisë së butë.
Në mesin e shekullit të 19-të, Nightingale u bë ndoshta gruaja më e famshme e epokës së saj – e dyta vetëm pas mbretëreshës Viktoria – për vendosjen e praktikave sanitare që ulën ndjeshëm normat e vdekjeve mes ushtarëve britanikë që luftonin në Luftën e Krimesë. Një statujë e bukur prej bronzi në Waterloo Place të Londrës e ka përjetësuar Nightingale-in si një figurë të hijshme që mban një llambë, mishërimi i gruas vetëmohuese.
Por ky imazh ikonik lë në hije shumë arritje të tjera. Nightingale e transformoi gjithashtu infermierinë në një profesion të respektueshëm, themeloi shkollën e parë të infermierisë në botë, përdori shkencën relativisht të re të statistikave për të përmirësuar rezultatet e kujdesit shëndetësor dhe ridizajnoi spitalet. Ajo ishte gjithashtu një nga avokatet e para të historisë perëndimore të kujdesit shëndetësor për të gjithë.
Gjatë pesë viteve që kalova duke hulumtuar dhe shkruar romanin tim biografik për Nightingale-in, "Fluturimi i mjellmës së egër", botuar më 12 mars 2024, nocionet e mia të paqarta sentimentale për të u zëvendësuan nga respekti për arritjet e saj vizionare. Vendosa të sjell në fokus më të mprehtë këtë grua, e cila, së bashku me punën e saj legjendare si infermiere lufte, kaloi gjysmë shekulli duke bërë përparime pioniere në kujdesin shëndetësor.
Shekulli i 19-të solli një seri përparimesh revolucionare mjekësore. Kontributet e Nightingale-it ishin një pjesë e rëndësishme e kësaj epoke.
Thirrur për t'i shërbyer të vuajturve
Florence Nightingale lindi në Firence, Itali, më 12 maj 1820, nga William dhe Frances Nightingale, një çift i pasur britanik. Nightingale-ët rritën dy vajzat e tyre, Florence-ën dhe motrën e saj Parthenope-ën, në dy prona në Angli. William-i i shkolloi vajzat në shtëpi, duke u dhënë atyre ekuivalentin e arsimit të tij në Universitetin e Kembrixhit.
Që në moshë të re, Nightingale shfaqi një intelekt të jashtëzakonshëm, me një interes të veçantë për matematikën. Në moshën 16-vjeçare, ajo përjetoi një thirrje transhendente për t'u shërbyer të vuajturve, një thirrje që përfundimisht u bashkua me vendosmërinë e saj për t'u bërë infermiere. Por familja e saj kundërshtoi, sepse infermieria ishte një profesion i papërshtatshëm për gratë e reja viktoriane të privilegjuara. Konsiderohej punë e pavlerë me status edhe më të ulët se ai i shërbyeseve.
Por Nightingale gradualisht i kapërceu kundërshtimet e familjes së saj, duke u trajnuar në Gjermani dhe Francë. Në vitin 1853, ajo u bë drejtoreshë e një spitali të vogël në Londër për "zonjat e shqetësuara". Shumica e pacientëve të saj ishin guvernante të shkolluara, të pamartuara, shëndeti i të cilave ishte përkeqësuar nga sforcimet e orëve të gjata të punës dhe pagave të papërfillshme.
Pak më shumë se një vit më vonë, ajo ishte rrugës për në Luftën e Krimesë.
Sjellja e higjienës në mjekësi
Në tetor 1854, Nightingale solli 38 infermiere nën mbikëqyrjen e saj në Kazermën Scutari në Kostandinopojë - Stambolli i sotëm. Fillimisht një kazermë gjigante prej guri për ushtrinë turke, Scutari tani ishte një spital britanik që strehonte mijëra ushtarë të plagosur anglezë dhe irlandezë.
Në Scutari, ajo dhe infermieret e saj gjetën pak ushqime, pak ilaçe ose ushqim të ngrënshëm dhe reparte të mbipopulluara spitalore plot me minj, morra dhe ujëra të zeza të papërpunuara. Më shumë ushtarë po vdisnin nga kolera dhe sëmundje të tjera infektive sesa nga plagët e betejës. Nightingale dhe infermieret e saj u vunë në punë duke pastruar dhe siguruar ushqim, sapun, fasha, ilaçe, shtretër të pastër dhe rroba për pacientët. Ndërsa standardet e jetesës u përmirësuan, shkalla e tmerrshme e vdekjeve në Scutari filloi të bjerë.
Aty filloi reputacioni i Nightingale-it si "Engjëlli i Krimesë" dhe "Zonja me llambë". Gazetarët e kohës së luftës telegrafuan gazetat e tyre me rrëfime dramatike të punës së saj. Këto histori ndezën imagjinatën e publikut dhe krijuan imazhin e pashlyeshëm të një figure femërore që mbante llambën e saj nëpër repartet e spitalit gjatë natës.
Në janar të vitit 1855, kryeministri britanik Henry John Temple, Vikonti i 3-të Palmerston, dërgoi një Komision Sanitar të sapoformuar në Krime për të hetuar shkallët e larta të vdekshmërisë në spitalin ushtarak. Nightingale vuri re personalisht rënien dramatike të shkallës së vdekjeve ndërsa komisioni pastronte sistemet e kanalizimeve të ndotura të spitalit, lau muret e tij me gëlqere - në fakt duke vrarë bakteret sipërfaqësore - dhe bëri shumë përmirësime të tjera sanitare.
Nightingale ishte tashmë një ithtare i higjienës, ajrit të pastër dhe dietës së duhur në kujdesin mjekësor; kjo përvojë e bëri atë një sanitare të përkushtuar.
Kur lufta përfundoi në vitin 1856, Nightingale u kthye në shtëpi, dhe zuri shtratin për shkak të brucelozës kronike, e quajtur atëherë "Ethet e Krimesë". Kjo nuk e ndaloi atë që të kalonte pjesën tjetër të jetës së saj duke u përpjekur të përmirësojë sistemet e kujdesit shëndetësor në Britaninë e Madhe dhe vende të tjera.
Për të festuar ditëlindjen e saj të 200-të në vitin 2020, Muzeu Florence Nightingale në Londër prodhoi një film për jetën e saj, duke përfshirë përpjekjet e saj për t'u bërë infermiere pavarësisht mosmiratimit të familjes së saj.
Përdorimi i numrave për të kuruar
Statistikat ishin një shkencë relativisht e re në kohën e Nightingale-it, por përputheshin me interesin e saj të hershëm për matematikën. Në fund të fundit, Nightingale do të arrinte të besonte se statistikat e përdorura për të ndihmuar në uljen e shkallës së vdekshmërisë ishin "masë e vërtetë e qëllimit të Perëndisë".
Duke bashkëpunuar me William Farr-in, një figurë kryesore në aplikimin e statistikave në epidemiologji, Nightingale analizoi të dhëna të gjera mbi shkallën e vdekshmërisë së ushtrisë gjatë Luftës së Krimesë, duke dëshmuar se shumica e vdekjeve i atribuoheshin sëmundjeve të parandalueshme dhe jo lëndimeve në fushën e betejës. Ajo ishte novatore në përdorimin e diagrameve grafike si diagrami i saj i famshëm "trëndafili" ose "krehja e gjelit", duke besuar me të drejtë se pamjet tërheqëse ishin më ndikuese sesa tabelat e numrave të favorizuar nga statisticienët e epokës.
Si rrjedhojë, në vitin 1858, në njohjen e përdorimit të metodës statistikore në reformën sanitare të ushtrisë, Nightingale u fut në Shoqërinë Mbretërore të Statistikave si gruaja e parë femër e organizatës. Në vitin 2020, Shoqëria Mbretërore e Statistikave krijoi një çmim vjetor Florence Nightingale për Përsosmërinë në Analitikën e Shëndetit dhe Kujdesit.
Në një hap revolucionar, Nightingale zgjeroi metodat e saj statistikore dhe vizualizimin e të dhënave në fusha të tjera, duke filluar nga administrimi i spitalit dhe menaxhimi i kujdesit shëndetësor deri te reforma sanitare publike dhe burimet e sëmundjeve të parandalueshme. Këto analiza ekspozuan më tej shkaqet e vdekshmërisë ushtarake dhe civile.
Edukimi i infermierëve të së ardhmes
Në vitin 1860, duke u përpjekur ta ngrejë infermierinë në shkencë dhe në art, Nightingale themeloi shkollën e parë në botë të infermierisë: Shkollën e Trajnimit të Nightingale-it për Infermierët në Spitalin St. Thomas, Londër.
Studentet femra – që ishin 20 deri në 30 njëherazi – jetonin në shkollë dhe mbanin uniforma infermierie në klasa rigoroze për anatominë, infermierinë kirurgjikale, fiziologjinë, kiminë, kanalizimet dhe etikën. Në vitet 1880, Nightingale kishte pranuar "teorinë e mikrobeve" më të re të përhapjes së sëmundjes dhe kjo u bë pjesë e kurrikulës.
Në përfundim të programit njëvjeçar, Nightingale dërgoi infermieret e saj në botë si profesioniste të certifikuara dhe të paguara shëndetësorë.
Në fund të shekullit, shkolla kishte diplomuar rreth 2000 infermiere të certifikuara. Të njohur si "Nightingales", ato u përhapën në të gjithë Britaninë e Madhe për të praktikuar kujdes të kualifikuar për pacientët, për të zhvilluar sisteme të kujdesit infermieror, për të dhënë mësim, për të trajnuar dhe drejtuar.
Shkolla e Trajnimit Nightingale u bë një model pionier për edukimin e infermierisë në të gjithë Britaninë e Madhe. Shkolla të ngjashme do të krijoheshin në Afrikë, Amerikë, Australi, Kanada dhe vende të tjera.
Nightingale shkroi gjithashtu një libër të suksesshëm, "Shënime mbi infermierinë" e 1859-ës, i cili udhëzonte gratë viktoriane për t'i mbajtur anëtarët e familjeve të tyre të shëndetshëm.
Mbështetja për shëndetin publik
Përpjekja e gjatë dhe e suksesshme e Nightingale-it për të sjellë infermiere dhe mami të trajnuara në shtëpitë famëkeqe të punës në Angli dhe Irlandë, ka mbetur kryesisht e panjohur.
Gjatë kohës viktoriane, të varfrit në shtëpitë e varfërve që sëmureshin mund të merrni kujdes vetëm nga banorë të tjerë të varfër që jetonin atje. Nightingale shkroi artikuj të shumtë duke theksuar nevojën që infermierët e shëndetit publik të kujdesen për të sëmurët në këto institucione, dhe gjatë viteve 1860 ajo bëri thirrje për heqjen e ligjeve të ashpra për të varfrit e Anglisë.
Si rezultat i këtyre përpjekjeve, reformat e brendshme të infermierisë u përhapën gradualisht në të gjithë Anglinë.
Unë besoj se një kuptim më i plotë i jetës dhe arritjeve të Nightingale-it përtej të qenit "zonja me llambë" mund të ofrojë një model frymëzues për ata që konsiderojnë karrierën në infermierinë, shkencën mjekësore dhe shëndetin publik sot./Discovermagazine-Syri.net